Tips voor het Groot Dictee der Nederlandse Taal van onze dicteewinnaar

13 november

In 2024 won onze collega Irene het Groot Dictee der Nederlandse Taal. In 2025 vindt het dictee plaats op zaterdag 22 november. Schrijf jij mee? Bereid je voor met tips van onze dicteewinnaar.

Dicteewinnaar en redacteur

Irene is redacteur bij Emma Handson en weet net als haar collega’s ‘alles’ van de Nederlandse taal. Voor de Week van het Nederlands legde zij onze volgers op LinkedIn 4 taalkwesties voor, allemaal voorbeelden uit het Groot Dictee van 2024. De dag erna gaf ze het juiste antwoord met een uitleg. De uitslagen waren verrassend! We geven die hieronder én zetten het juiste antwoord nog eens voor je uiteen.

Wolkeloos of wolkenloos?

Als je wilt schrijven dat de lucht helemaal blauw is, dan is die ‘wolkeloos’, zonder tussen-n dus. 22% van de stemmers had dit goed.

Hoe zit dat?

Er wordt (bijna) altijd een tussen-n geschreven in een samengesteld woord. Het is daarom wel ‘wolkenkrabber’ (ook een woord uit het Groot Dictee 2024). Maar het Nederlands zou het Nederlands niet zijn als er geen uitzonderingen op de regel waren. Woorden op ‘-loos’ vallen daaronder: omdat ‘loos’ op zichzelf geen woord is, schrijf je hierbij geen tussen-n. Dit geldt ook voor woorden die eindigen op ‘-lijk’. Het is dus ook:

• besluiteloos
• genadeloos
• hartelijk
• plaatselijk

Bedenk wel: taal is ‘meedogenloos’, dus als het eerste deel sowieso al op ‘-en’ eindigt, staat er stiekem tóch een ‘n’ in het woord.

Oudburgemeester of oud-burgemeester?

Als je wilt schrijven over iemand die voorheen burgemeester was, is dat een ‘oud-burgemeester’, met een streepje dus. Alle stemmers hadden dit goed. Gefeliciteerd! Maar in het Groot Dictee 2024 stond ook ‘oudoom’ zonder koppelteken. Dat kan het toch lastig maken.

Hoe zit dat?

In het Nederlands schrijf je een streepje na aanduidingen die iets zeggen over het woord dat erop volgt. Iemand is dus ook:

• adjunct-directeur
• aspirant-lid
• assistent-apotheker
• ex-bajesklant
• interim-voorzitter

En ja, natuurlijk zijn er uitzonderingen: de vicevoorzitter en locoburgemeester mogen wél zonder streepje. Maar hier kun je het jezelf gemakkelijk maken: zolang je niet met een dictee bezig bent, mag een streepje voor de leesbaarheid altijd. De loco-burgemeester en vice-voorzitter mogen buiten het dictee dus ook.

En die oudoom dan? Dat is niet iemand die oom is geweest, maar iemand die een oom verder in de familie is. Net even anders dus.

Gekrabd of gekrabt?

Het voltooid deelwoord van ‘krabben’ is ‘gekrabd’, met een d. Dit is geen uitzondering en toch is het voor veel mensen lastig. Geen wonder dat toch nog 57% van de stemmers voor het foute antwoord koos.

Hoe zit dat?

Het werkwoord ‘krabben’ voldoet aan de spellingregels zoals we die allemaal op school hebben geleerd:

• de stam van ‘krabben’ is ‘krab-‘
• ‘krab’ eindigt op een ‘b’
• de ‘b’ staat niet in ’T KOFSCHIP (of ’T FOKSCHAAP)
• dus de verleden tijd en het voltooid deelwoord schrijf je met een ‘d’

Waarschijnlijk gaat het vaak fout omdat ‘krab’ gemakkelijk klinkt als ‘krap’. En die ‘p’ past wel in het ezelsbruggetje voor voltooid deelwoorden die op een ‘t’ eindigen. Typisch: het gaat zo vaak fout dat zelfs AI niet snapt dat het niet klopt. Bij googelen op ‘gekrabd of gekrapt’ geeft het AI-antwoord onterecht aan dat het allebei correct is. Je kunt je dus afvragen of je AI kunt laten redigeren…

Vlakbij of vlak bij?

In deze peiling koos 86% voor ‘vlakbij’ en 14% voor ‘vlak bij’. Verrassing: het kan allebei goed zijn! Maar let op: dat betekent niet dat je ze door elkaar kunt gebruiken. De schrijfwijze hangt af van hoe je de woorden in een zin gebruikt.

Hoe zit dat?

Je schrijft ‘vlak bij’ los, als er daarna wordt uitgelegd waar iets niet ver vandaan is:

• Ik ben vlak bij de natuur.

Je schrijft ‘vlakbij’ aan elkaar, als het een losse bepaling is:

• De wolkenkrabbers zijn vlakbij.

Hetzelfde geldt voor gelijksoortige samenstellingen:

• Ik ben dicht bij jou. / Jij bent dichtbij.
• Het kind zit achter op de fiets. / Het kind zit achterop.
• We staan midden in het dorp. / We staan er middenin.
  
  

Meer dan spelling

En, ben je een expert in spelling of niet? Hopelijk hebben we je in ieder geval weer iets meer wegwijs kunnen maken in het interessante doolhof van de Nederlandse taal. En blijf je het lastig vinden? Schakel dan vooral onze redacteuren in als je zakelijke teksten wilt publiceren of versturen. Wij controleren je tekst op spelling en grammatica, maar ook op leesbaarheid en opmaak. Zo krijg je de perfecte tekst!